Cechy charakterystyczne wieku przedszkolnego

Dziecko jest doskonałym obserwatorem. Wszystko, co widzi i słyszy przyjmuje wprost i rejestruje w pamięci. Nie mając innych doświadczeń przyjmuje bezkrytycznie to, co do niego dociera. Jeśli informacje są nieprawdziwe lub fałszywe zapamiętuje i one stają się rzeczywistością. Dziecko gromadzi te obrazy, doświadczenia porównuje z wcześniej zapamiętanymi i przeżywając odczuwa emocje. W ten sposób rozwija swój umysł w obszarach poznawczym oraz emocji, czyli uczuć, pragnień a także inteligencji i współżycia społecznego. Dziecko nie rodzi się ukształtowane, ono musi dopiero wszystko poznać i doświadczyć oraz się wszystkiego nauczyć. Zadaniem rodziców i wychowawców jest mu w tym pomóc traktują dziecko zawsze bardzo serio. Pamiętamy bowiem, że to co doświadczy, usłyszy, zobaczy na swój sposób zapamięta i to będzie stanowiło podstawę oceny nowych sytuacji i aktualnych przeżyć.

Dziecko charakteryzuje bardzo delikatna struktura osobowościowa. Mimo starań rodziców, aby dzieci miały zawsze pozytywne odczucia nawet niedostrzeżone sytuacje powodują, że bardzo łatwo utrwala się w dziecku poczucie mniejszej wartości. Nawet konflikty między rodzicami mogą powodować, że dziecko winą za zaistniałe sytuacje obarcza siebie. Dziecko samoistnie chcąc pozbyć się poczucia, że nie jest w porządku, rozwija mechanizm kompensacji np. poprzez próby dominacji albo agresję. Aby nie pogłębiać tych odczuć rodzic winien poznać psychikę małego dziecka w wieku koziołka.

Pewność siebie jest u małych dzieci naturalna, nawet, jeśli ma pokonać duże trudności czy ponosi kolejne porażki. Aż do wieku mniej więcej siedmiu lat dzieci przejawiają wielką wiarę w sukces i własne możliwości pomimo słabych lub wręcz nieudanych wyników w realizacji poprzednich prób osiągnięcia celu czy własnego pragnienia. Mimo trudności dzieci prawie zawsze uważają, że uda się im wykonać zadanie. Dzieci do siódmego roku życia bezkrytycznie odnoszą się do własnych możliwości, nie rozróżniają bowiem chęci i wysiłku od umiejętności. Dopiero w szkole podstawowej rozwój poznawczy sprawia, że ocena własnych możliwości staje się bardziej realistyczna. Dzieci zaczynają rozumieć co mogą osiągnąć, a czego nie. Dopiero wtedy zauważają, że jedne są sprawniejsze czy bardziej zdolne, a inne mniej. Dlatego współzawodnictwo i ocenianie dzieci w wieku przedszkolnym może przynosić więcej strat niż pożytku, ponieważ dzieci nie rozumiejąc różnic przeżywają  stresy  hamujące  ich  rozwój.


Zabawa jest podstawową formą działania dziecka w całym okresie wieku przedszkolnego. Podejmowana jest przez dziecko, ponieważ wypływa z jego osobistych potrzeb i zainteresowań. Dziecko samoistnie i naturalnie kontynuuje w formie zabawy umiejętności, doświadczenia, przeżycia. Nowoczesna pedagogika wykorzystuje więc zabawę do realizacji celów edukacyjnych i wychowawczych ponieważ wywołuje największe zainteresowanie u dziecka, i jest podstawą stawianych mu zadań i oczekiwania wysiłku woli. Trzeba jednak mocno podkreślić, że taka zabawa przynosi oczekiwane rezultaty jeśli jest atrakcyjna i dziecko rozumie jej sens. Zatem ta forma edukacji preferuje stosowanie w maksymalnym stopniu dobrowolnego wyboru dziecka i zakłada rezygnację z przymusu. Trzeba jednak zaznaczyć, że powyższe preferencje są zasadą warunkową ponieważ należy zauważać delikatną linię oddzielającą prawo do dokonywania wyborów od konieczności podporządkowania się dziecka np. wymogom bezpieczeństwa, czy zasad  społecznych.

Dzieci powodowane naturalną potrzebą próbują stale poszerzać granice dla nich określone. Poprzez ciągłe próby ich przekraczania poznają otaczający je świat, czego się od nich oczekuje, co się stanie, jeśli posuną się zbyt daleko. Wprowadzane przez rodziców granice winny być zmieniane dynamicznie, lecz winny być bardzo konsekwentnie egzekwowane, ponieważ są granicami bezpieczeństwa, określają zachowania społeczne. Pozwalają jednak dzieciom poznawać świat, siebie i uczą odpowiedzialności.

Etapy rozwoju

Przedstawimy charakterystyczne dla wieku etapy rozwoju dzieci w wieku przedszkolnym.
TRZYLATEK

Już w wieku niemowlęcym kształtują się podstawy osobowości, lecz dopiero około 3 roku życia dziecko zaczyna używać zaimków osobowych takich jak "ja" czy "mnie". Stara się z uporem umacniać swoje "ja" w celu zdobycia większej autonomii. Manifestuje, buntuje się i dzięki podejmowanym wysiłkom, a często nieposłuszeństwu utwierdza swoją osobowość. W zależności od indywidualności dziecka poziom opozycji zaznacza się mniej lub bardziej ostro. Łatwo traci poczucie bezpieczeństwa, co wyraża płaczem i szuka potwierdzenia miłości i skupienia na nim uwagi. Jest zazdrosny.
Mechanizm myślenia 3-latka ma charakter globalny, co oznacza, że dziecko postrzega elementy otocznia jako całości mało jeszcze zróżnicowane. Niezdolne jest jeszcze do procesów analizy i syntezy, myśli chętnie za pomocą zespołów, kojarzy i łączy ze sobą sprzeczności. Nie potrafi początkowo ani opisywać, ani opowiadać, zaczyna sobie coś wymyślać, fantazjuje. Nie potrafi nawet wyjaśnić tego, co widzi zgodnie z zasadami przyczynowości, przypisuje motywacje ludzkie zjawiskom naturalnym. Dziecko w tym wieku myśli przede wszystkim za pomocą swoich oczu, uszu, rąk, można powiedzieć całym swoim ciałem. Zabawa, najchętniej indywidualna, lub z opiekunem jest naturalnym rodzajem aktywności w tym wieku. Dotąd niechętne, stopniowo staje się otwarte na współpracę. Teraz chętniej odda zabawkę i bawi się z innym dzieckiem. Nawiązuje pierwsze przyjaźnie. W coraz silniejszym stopniu myśli za pomocą słów.

CZTEROLATEK

Dziecko koło czwartego roku życia nabiera zwinności, staje się wrażliwsze na muzyczne rytmy, lubi tańczyć, odczuwa też chęć podobania się, pragnie skupiać na sobie uwagę. Dziecko w tym wieku lubi przeciwstawiać się wszelkim poleceniom, które do tej pory wykonywało grzecznie i dokładnie. Bezcelowe jest wtedy stosowanie jakichkolwiek kar. Bardzo potrzebne jest w tym okresie określenie jasnych granic, stanowczość i konsekwencja. Czterolatek musi mieć możliwość sprawdzania się. Różnymi sposobami, również poprzez upór i bunt oraz naśladowanie dorosłych, dąży do wzbogacenia własnego "ja". W miarę upływu czasu wzrasta opanowanie nad sobą, wzrasta jego poczucie bezpieczeństwa. Zabawy funkcjonalne wzbogacają się o pomysłowe i złożone działania dziecka starszego. Zaspokajają one potrzeby tworzenia i wyrażania siebie. Dzieci rozwijają formy współpracy i zabawy. Większość dzieci w tym wieku przejawia wręcz fanatyczny stosunek do prawdy. Intencje innej osoby są tu mniej ważne niż prawda. W wieku czterech lat dzieci zaczynają rozumieć, że oszustwo jest czymś złym.

PIĘCIOLATEK

Około piątego roku u wielu dzieci powraca czas zachwycającej równowagi. Stają się pogodzone z sobą, są spokojne, przyjacielskie, można na nich polegać. Zabawa wzbogaca się też o dodatkową formę aktywności - jest nią praca. Charakteryzuje się ona tym, że dziecko nie przerywa wykonywanego zadania, jeśli mu coś do skończenia brakuje, uzupełnia. Jest wytrwałe w swojej intencji i dopiero z chwilą ukończenia pracy oddala się od niej. Oznacza to, że dziecko łączy zabawę z doświadczaniem, poszukiwaniem, ze sztuką, z pracą, które dopiero później ulegają zróżnicowaniu. Między czwartym a szóstym rokiem życia świadomość moralna dziecka przestaje być wiązana z możliwością otrzymania nagrody czy kary, a zaczyna obejmować ogólniejsze, abstrakcyjne standardy przekształcające się w dalszych latach do ocen moralnych czy słuszności. W miarę rozwoju zdolności postrzegania i umiejętności poznawczych, dzieci coraz sprawniej uczą się dostrzegać sygnały wskazujące na trudną sytuację emocjonalną innych ludzi i potrafią  odpowiednio  zareagować.

SZEŚCIOLATEK

Okres pomiędzy piątym i szóstym rokiem życia znowu może cechować się nadmiernymi emocjami, czasami rozdzierają je skrajności. Ponownie chce być w centrum uwagi, chce być najbardziej kochane, najlepiej oceniane, mieć wszystkiego najwięcej. Zachowanie wtedy zaczyna przypominać zachowanie 2 ½ latka. Dzieci w tym wieku bywają często krnąbrne, niegrzeczne. Gotowe są dyskutować o każdym poleceniu godzinami. Jednocześnie pragną zdobywać stale nowe doświadczenia, pragną często zbyt wiele na raz. Bardzo pomocne są wówczas motywacje zawierające podziw i uznanie dla osiągnięć dziecka. Pod koniec szóstego roku powraca etap uspokojenia, pewności siebie i zadowolenia.

SIEDMIOLATEK

często markotnieje, patrzy i słucha pozostając na uboczu. W tym wieku dziecko często zbyt wiele od siebie wymaga. Zaczyna dostrzegać różnice pomiędzy swoimi umiejętnościami i rówieśników. Potrzebuje wsparcia i życzliwości. Oczekuje wysłuchania jego żalów i rozterek, poważnego traktowania. Wiek siedmiu lat stanowi o rozwoju i umacnianiu się fazy empatii poznawczej. Jest nią umiejętność spojrzenia na pewne sprawy z punktu widzenia innego człowieka i stosowne do niego zachowanie. Umiejętność ta sprawia, że dziecko wie, kiedy ma podejść do smutnego przyjaciela, a kiedy pozostawić go samego. Empatia poznawcza nie wymaga komunikacji emocjonalnej (np. płaczu) ponieważ dziecko rozwinęło już wewnętrzny punkt odniesienia odczuwa, co przeżywa inna osoba w trudnej sytuacji.

Co powinno umieć dziecko?

TRZYLATEK

Trzylatek powinien umieć:

  • samodzielnie korzystać z toalety
  • samodzielnie jeść posiłki (korzystać z łyżki, widelca, kubeczka)
  • samodzielnie zakładać niektóre części garderoby
  • samodzielnie sygnalizować swoje potrzeby
  • reagować na polecenia dorosłych i starać się je wypełniać w miarę posiadanych umiejętności
  • posługiwać się słownictwem odpowiednim do wieku
  • posprzątać po sobie miejsce pracy i zabawy
  • wskakiwać obunóż jednocześnie na stopień
  • przeskakiwać z rozbiegu w dowolny sposób przez przeszkodę
  • przebiegać 25 metrów bez upadku’
  • stać dłuższą chwilę (ok. 2 min) z zamkniętymi oczami
  • schodzić po schodach trzymając się poręczy (może dostawiać nogę do nogi)
  • przejść trzy metry bez asekuracji na palcach
  • rysować okrągłe formy (kształt nie musi być idealny)
  • przelewać całą wodę z kubka, nie rozlewając jej
  • złożyć kartkę na pół
  • nawlec koraliki na sznurek
CZTEROLATEK

Rozwój społeczny i emocjonalny:

  • testuje granice i normy
  • fantazjuje (ale nadal często nie potrafi odróżnić rzeczywistości od imaginacji)
  • zdarza się, że jest zbyt pewny siebie
  • uwielbia prowadzić dyskusje
  • potrafi być opiekuńczy i empatyczny
  • bawi się w grupie
  • zaczyna się interesować różnicami płci

Rozwój fizyczny i motoryczny

  • w czasie jedzenia korzysta z noża i widelca (do przysuwania potraw, smarowania, a nie krojenia)
  • ubiera się i rozbiera przy niewielkiej pomocy z zewnątrz
  • samodzielnie korzysta z toalety
  • myje się, czyści samodzielnie zęby
  • jest bardziej sprawny manualnie np. rysowana postać ma ręce, nogi i głowę
  • skacze na jednej nodze
  • wspina się na drabinki
  • nakłada nakrętki na słoiki i butelki
  • świetnie radzi sobie z trzy-, czterokołowym rowerkiem
  • układa puzzle
  • bez pomocy schodzi ze schodów
  • przeskakuje obunóż przez przeszkodę
  • potrafi przejść po linii stawiając stopę za stopą
  • przenosi wodę w kubku, nie rozlewając jej
  • odbija balonik (kilka razy), by nie spadł na podłogę
  • prawidłowo trzyma ołówek i kredkę
  • buduje wieżę z ośmiu klocków
  • potrafi skupić się na jednej czynności
  • potrafi rozwinąć papierek z cukierka

Rozwój intelektualny

  • zna około 1500 słów
  • ma jeszcze problem z używaniem zaimków
  • wyróżnia gdzie jest: przód, tył, góra, dół
  • potrafi policzyć do czterech i więcej
  • może pisać pierwsze litery i zna swoje imię (zapis)
  • zaczyna rozumieć następstwo czasowe np. cykl dnia
  • pyta, co oznaczają różne słowa
  • chętnie słucha długich historii i opowiadań
  • rozumie proste przeciwieństwa np. mały – duży, suchy – mokry
  • zna większość kolorów
  • zadaje mnóstwo pytań
  • potrafi się bawić w jedną zabawę 10 – 15 minut
  • zna piosenki i wierszyki, czasem sam je układa
  • pamięta imiona i nazwy np. przedmiotów i zwierząt
  • mówi w sposób zrozumiały
  • lubi się bawić w zabawy tematyczne np. sklep, wyścigi samochodowe itp.
PIĘCIOLATEK

Rozwój społeczny i emocjonalny:

  • bawi się zgodnie z innymi
  • rzadziej się obraża, złości i płacze
  • potrafi ocenić przyczyny reakcji emocjonalnych i przewidzieć związane z tym zachowania
  • zaczyna przejmować się uczuciami innych – pociesza, pomaga, współczuje
  • mniej skarży
  • stosuje się do poleceń kierowanych do całej grupy
  • ma znacznie mniejszy lęk separacyjny
  • potrafi przewidzieć reakcje dorosłych na skutki swojej działalności
  • zależy mu na pochwale
  • stara się skończyć rozpoczętą pracę
  • próbuje pokonywać napotkane trudności

 Rozwój fizyczny i motoryczny

  • wspina się na drabinki
  • huśta się na huśtawce
  • zwinnie biega
  • skacze na dwóch nogach przed siebie
  • skacze na jednej nodze w miejscu
  • kopie, chwyta i rzuca piłkę
  • dość szybko, bez trzymania się poręczy, wchodzi i schodzi po schodach krokiem naprzemiennym
  • samodzielnie się rozbiera i ubiera
  • sprząta ze stołu
  • sprawnie łączy klocki lego i buduje proste obiekty
  • lepi z plasteliny proste kształty przestrzenne
  • nawleka korale na żyłkę
  • przecina nożyczkami papier, tnie po linii prostej
  • prawidłowo trzyma ołówek
  • rysuje linie pionowe, poziome i ukośne
  • odwzorowuje koło, krzyżyk, kwadrat, trójkąt, trapez
  • starannie koloruje obrazki
  • rysuje zgodnie z podanym tematem

Rozwój intelektualny:

  • prawidłowo wymawia głoski
  • nazywa przedmioty, czynności, sytuacje, potrafi je opisać
  • wypowiada się zdaniami
  • potrafi przedstawić przebieg zdarzenia
  • rozumie treść prostych i krótkich poleceń
  • pyta o nieznane słowa
  • potrafi różnicować kształt drukowanych liter, cyfr i kształtów
  • rozróżnia barwy i odcienie, zna nazwy kolorów
  • buduje proste budowle według wzoru
  • odnajduje różnice między podobnymi obrazkami
  • rozumie czytany tekst
  • zna i różnicuje pory roku
  • potrafi porównywać pod kątem podobieństw i różnic
  • klasyfikuje ze względu na dwa, trzy kryteria
  • myśli w sposób skojarzeniowy

Rozwój mowy

Okres swoistej mowy dziecięcej

Wiek dziecka Głoski, które dziecko powinno już opanować
3- latek a, o, e, u, i, y, ą, ę, m, b, p, f, w, ś, ć, ź, dź, k, g, h, t, d, n, l, j, ł
4- latek dochodzą głoski: s, z, c, dz (może już pojawić się r)
5- latek ustalają się głoski sz, ż, cz, dż; powinna być realizowana głoska r, ale często zaczyna się ona dopiero pojawiać
6- latek realizowane powinny być już wszystkie głoski
*Opracowane w oparciu o stronę www.przedszkolak.pl oraz literaturę pedagogiczną.
Ważne! Nasza strona internetowa stosuje pliki cookies, tzw. ciasteczka. Kliknij "Zgadzam się", aby niniejsza informacja nie pojawiała się lub kliknij "Polityka prywatności", aby dowiedzieć się więcej.
Polityka prywatności Zgadzam się